બજાર કે જે સ્ટોક બજાર દ્વાર્ફ
આ વૈશ્વિક બજાર બે સ્તરો છે. પ્રથમ ઇન્ટરબેન્ક બજાર છે તે જ્યાં સૌથી મોટી બેન્કો એકબીજા સાથે ચલણ વિનિમય. ભલે તે માત્ર થોડા સભ્યો હોય, તો વેપાર પ્રચંડ છે.
પરિણામે, તે ચલણ મૂલ્યો સૂચવે છે.
બીજા સ્તર ઓવર-ધ-કાઉન્ટર માર્કેટ છે. તે ક્યાં છે અને વ્યક્તિઓ વેપાર કરે છે ઓટીસી (OTC) ખૂબ જ લોકપ્રિય બની છે કારણ કે હવે ઘણી કંપનીઓ ઓનલાઈન ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ ઓફર કરે છે. વધુ માટે, ફોરેક્સ ટ્રેડિંગ વિશે જુઓ
વિદેશી વિનિમય વેપાર એ બે પક્ષો વચ્ચેના કરાર છે. ત્યાં ત્રણ પ્રકારના સોદા છે. સ્પોટ માર્કેટ એ વેપારના સમયે ચલણના ભાવ માટે છે. ફોરવર્ડ માર્કેટ એ ભાવિ તારીખે સંમતિ પર ભાવો પર કરન્સીનું વિનિમય કરવાનું એક કરાર છે. સ્વેપ વેપારમાં બંનેનો સમાવેશ થાય છે. ડીલર્સ સ્પોટ માર્કેટ પર ચલણ ખરીદી (આજની કિંમત પર) અને ફોરવર્ડ માર્કેટમાં સમાન રકમનું વેચાણ કરે છે. આ રીતે, તેઓએ માત્ર ભવિષ્યમાં તેમના જોખમને મર્યાદિત કર્યો છે. ચલણમાં કેટલું ઘટાડો થાય છે તે કોઈ બાબત નથી, તે ફોરવર્ડ ભાવ કરતાં વધુ નહીં ગુમાવશે. આ દરમિયાન, તેઓ સ્પોટ માર્કેટ પર ખરીદેલા ચલણમાં રોકાણ કરી શકે છે.
ઇન્ટરબેન્ક બજાર
ઇન્ટરબેન્ક માર્કેટ બેંકોનું નેટવર્ક છે જે એકબીજા સાથે ચલણનું વેપાર કરે છે.
પ્રત્યેક પાસે ચલણ ટ્રેડિંગ ડેસ્ક છે, જે એક ડીલિંગ ડેસ્ક કહેવાય છે. તેઓ સતત એકબીજા સાથે સંપર્કમાં છે તે પ્રક્રિયા ખાતરી કરે છે કે વિનિમય દર વિશ્વભરમાં સમાન છે.
ઓછામાં ઓછું વેપાર ચલણના એક મિલિયન જેટલું ટ્રેડિંગ છે. મોટાભાગના સોદા બહુ મોટા છે, મૂલ્યમાં 1 કરોડથી 100 મિલિયન.
પરિણામે, વિનિમય દરો ઇન્ટરબેન્ક બજાર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
ઇન્ટરબેન્ક માર્કેટમાં ઉપર જણાવેલ ત્રણ વેપારનો સમાવેશ થાય છે. બેંકો પણ SWIFT બજારમાં સંલગ્ન છે. તે તેમને એકબીજા સાથે વિદેશી વિનિમય ટ્રાન્સફર કરવાની મંજૂરી આપે છે. સ્વિફ્ટનો અર્થ છે સોસાયટી ફોર વર્લ્ડ-વાઇડ ઇન્ટરબેન્ક ફાઇનાન્સિયલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ.
બેન્કો પોતાના અને તેમના ગ્રાહકો માટે નફો બનાવવા માટે વેપાર કરે છે. જ્યારે તેઓ પોતાના માટે વેપાર કરે છે, ત્યારે તે માલિકીનું વેપાર કહેવાય છે તેમના ગ્રાહકોમાં સરકારો, સાર્વભૌમ સંપત્તિ ભંડોળ, મોટા કોર્પોરેશનો, હેજ ફંડો અને ધનાઢ્ય લોકોનો સમાવેશ થાય છે. (સોર્સ: "કેવી રીતે ટ્રેડિંગ વર્ક્સ - ઇન્ટરબેન્ક અને ફોરેક્સ," એફએક્સ સ્ટ્રીટ.)
અહીં વિદેશી વિનિમય બજારમાં પંદર સૌથી મોટા ખેલાડીઓ છે
| બેન્ક | 2015 ફોરેક્સ માર્કેટનો શેર |
|---|---|
| સિટી | 16.11% |
| ડોઇશ બેન્ક | 14.54% |
| બાર્કલેઝ | 8.11% |
| જેપી મોર્ગન ચેઝ | 7.65% |
| યુબીએસ | 7.30% |
| બેન્ક ઓફ અમેરિકા | 6.22% |
| એચએસબીસી | 5.40% |
| બીએનપી પરિબાસ | 3.65% |
| ગોલ્ડમૅન સૅશ | 3.40% |
| આરબીએસ | 3.38% |
| સોસાયટી જનરલ | 2.43% |
| સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ | 2.40% |
| મોર્ગન સ્ટૅનલી | 1.97% |
| ક્રેડિટ સૂઈસ | 1.66% |
| સ્ટેટ સ્ટ્રીટ | 1.55% |
(સ્રોત: "એફએક્સ સર્વે 2015," યુરોમોની.)
મેનિપ્યુલેશન
2014 માં, સિટીગ્રુપ, બાર્કલેઝ, જેપીમોર્ગન ચેઝ અને ધી રોયલ બેંક ઓફ સ્કોટલેન્ડએ ચલણના ભાવોના ગેરકાયદે હેરફેર માટે દોષી ઠેરવ્યો હતો. અહીં તે કેવી રીતે કર્યું છે તે અહીં છે.
બૅન્કોના વેપારીઓ ઓનલાઇન ચેટ રૂમમાં સહયોગ કરશે.
એક વેપારી ચલણમાં એક મોટી સ્થિતિ ઊભી કરવા સંમત થાય છે, પછી તેને દરેક દિવસ 4 વાગ્યે લંડન ટાઇમમાં અનલોડ કરો. ડબલ્યુએમ / રોઇટર્સ ફિક્સ કિંમત સુયોજિત છે ત્યારે તે છે. તે કિંમત એક મિનિટમાં થતાં તમામ સોદા પર આધારિત છે. તે મિનિટ દરમિયાન ચલણનું વેચાણ કરીને, વેપારી ફિક્સ ભાવ ઘટાડી શકે છે. તે મૂલ્ય મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં બેન્ચમાર્કની ગણતરી કરવા માટે વપરાય છે. અન્ય બેન્કોના વેપારીઓને પણ લાભ થશે કારણ કે તેઓ જાણતા હતા કે ફિક્સ ભાવ શું હશે.
આ વેપારીઓએ પણ તેમના ગ્રાહકોને ચલણના ભાવ વિશે ખોટું કહ્યું હતું. એક બાર્કલેઝના વેપારીએ તેને "સૌથી ખરાબ કિંમત કે જેના પર હું મારી સાથે વેપાર કરી શકું છું અથવા ભાવિ બિઝનેસ આપવાનો નિર્ણય લેતો નથી તેના પર તે મૂકી શકું છું." (સ્રોતઃ "ધી ફોરેક્સ ફિક્સ," ધી ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સ, નવેમ્બર 12, 2014. "ફોરેન એક્સચેંજ માર્કેટના ઉદ્દભવથી ટોચના બેંકોના ફેલોઝ," ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, મે 20, 2015.)
છૂટક બજાર
શિકાગો મર્કન્ટાઇલ એક્સચેન્જ પ્રથમ ચલણ વેપાર ઓફર કરે છે. તેણે 1971 માં ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી માર્કેટ લોન્ચ કર્યું હતું. અન્ય વેપાર પ્લેટફોર્મમાં ઓએન્ડા, ફોરેક્સ કેપિટલ માર્કેટ્સ, એલએલસી અને ફોરેક્સ ડોક્સનો સમાવેશ થાય છે.
છૂટક બજાર ઇન્ટરબેન્ક બજાર કરતા વધુ વેપારીઓ ધરાવે છે. પરંતુ ટ્રેડેડ કુલ ડોલરની રકમ ઓછી છે. છૂટક બજાર વિનિમય દરોને એટલું પ્રભાવિત કરતું નથી. (સોર્સ: " ફોરેન એક્સચેન્જ માર્કેટ ," માર્ટિન બોઇલિયો, યુનિવર્સિટી ઓફ કોલોરાડો.)
સેન્ટ્રલ બેંકો
સેન્ટ્રલ બેંકો નિયમિત રીતે વિદેશી હૂંડિયામણ બજારોમાં કરન્સીને વેપાર કરતા નથી. પરંતુ તેઓનો નોંધપાત્ર પ્રભાવ છે. સેન્ટ્રલ બેન્કો વિદેશી હૂંડિયામણની અનામતોમાં અબજો ધરાવે છે . જાપાનમાં 1.2 ટ્રિલિયન ડોલર છે, મોટે ભાગે યુ.એસ. ડોલરમાં . જાપાનીઝ કંપનીઓ નિકાસ માટે ચુકવણીમાં ડોલર મેળવે છે. તેઓ તેમના કર્મચારીઓને ચુકવણી કરવા માટે યેનની આદાનપ્રદાન કરે છે.
જાપાન, અન્ય મધ્યસ્થ બેન્કોની જેમ, જ્યારે તે મૂલ્યમાં ઘટાડો કરવા માંગે છે ત્યારે ફોરેક્સ માર્કેટમાં ડોલર માટે યેન વેપાર કરી શકે છે. તે જાપાનીઝ નિકાસ સસ્તી બનાવે છે જાપાન વધુ અપ્રત્યક્ષ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવાનું પસંદ કરે છે, જેમ કે યેનના મૂલ્યને અસર કરવા માટે વ્યાજનો દર વધારવાનો અથવા ઘટાડવો. (સોર્સ: "ફોરેક્સ માર્કેટમાં મુખ્ય ખેલાડીઓ," FXStreet.com.)
ઉદાહરણ તરીકે, ફેડરલ રિઝર્વે જાહેરાત કરી છે કે તે 2014 માં વ્યાજદરમાં વધારો કરશે. તે સંપત્તિના બબલનું નિર્માણ કરીને 15 ટકા ડોલરનું મૂલ્ય મોકલ્યું.
ઇતિહાસ
પાછલા 300 વર્ષથી, વિદેશી વિનિમય બજારના કેટલાક સ્વરૂપો થયા છે. મોટાભાગના યુ.એસ. ઇતિહાસ માટે, એકમાત્ર ચલણ વેપારીઓ બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ હતા જેમણે ઘણા દેશોમાં વેપાર કર્યો હતો. વિદેશી ચલણમાં તેમના રોકાણને હેજ કરવા માટે તેઓ ફોરેક્સ બજારોનો ઉપયોગ કરતા હતા. તે કારણ છે કે યુએસ ડોલર સોનાની કિંમત નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો . વધુ માટે, ગોલ્ડ પ્રાઇસ હિસ્ટ્રી જુઓ.
1973 સુધી વિદેશી વિનિમય બજારો બંધ નહોતો. તે વખતે રાષ્ટ્રપતિ નિક્સને સોનાની ઔંશના ભાવથી ડોલરની મૂલ્યનો સંપૂર્ણપણે ઉપયોગ કર્યો. કહેવાતા ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડએ ગોલ્ડની ઔંશના 1/35 ની સ્થિર મૂલ્ય પર ડોલર રાખ્યો. વધુ માટે, ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનો ઇતિહાસ જુઓ.
એકવાર નિકસન ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ નાબૂદ કર્યા પછી, ડોલરનું મૂલ્ય ઝડપથી ઘટી ગયું. કંપનીઓને આ જોખમ હેજ કરવાની ક્ષમતા આપવા માટે ડોલર ઇન્ડેક્સની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. કોઈએ તેમને એક વેપારક્ષમ પ્લેટફોર્મ આપવા માટે યુએસ ડૉલર ઇન્ડેક્સ બનાવ્યું. ટૂંક સમયમાં, બેન્કો, હેજ ફંડો અને કેટલાક સટ્ટાકીય વેપારીઓ બજારમાં પ્રવેશ્યા. હેજિંગ જોખમો કરતા નફો મેળવવા માટે તેઓ વધુ રસ ધરાવતા હતા.