બેન્ક રિઝર્વ રેશિયો શું છે?

બેન્ક રિઝર્વ રેશિયો અને તેઓ શું અર્થ છે

બેન્ક રિઝર્વ રેશિયો કેન્દ્રીય બેંકોના નિયમો છે, જે વેપારી બૅન્કને તેના થાપણોની ટકાવારી તરીકે રાખવો તે લઘુત્તમ મૂડી ભંડાર નક્કી કરે છે. બેંક રિઝર્વ રેશિયોને કેટલીકવાર કેશ રિઝર્વ રેશિયો (સીઆરઆર) અથવા બેંક અનામત જરૂરિયાત તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

બેંક રિઝર્વ રેશિયો મોટેભાગે મોનેટરી પોલિસી ટૂલ તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે, કારણ કે નિયમો ઉપલબ્ધ ફંડ્સને વ્યવસ્થિત કરે છે જે બેંકોને લોન બનાવવાની હોય છે.

રિઝર્વ આવશ્યકતાઓને પણ તરલતાની અચાનક ટીપાંથી બેન્કિંગ સિસ્ટમને રક્ષણ આપવા માટે રચવામાં આવી છે જે નાણાકીય કટોકટીના પરિણામે થઈ શકે છે. કેટલાક દેશો જેમ કે યુકે અને ઑસ્ટ્રેલિયા પાસે કોઈ અનામત જરૂરિયાતો નથી, જ્યારે બ્રાઝિલમાં 20 ટકા આરક્ષિત જરૂરિયાતો હોય છે, જ્યારે લેબેનોનની બેન્કિંગ સિસ્ટમ માટે 30 ટકા અનામતની જરૂરિયાત છે.

રોકાણકારોને વિવિધ દેશોમાં બેંક રિઝર્વ રેશિયોમાં તફાવતોની જાણ હોવી જોઈએ અને તેમની મધ્યસ્થ બેન્કો માટે તેમને સંતુલિત કરવા માટેના વલણ.

મોનેટરી પોલિસી પર અસરો

ઘણા પાશ્ચાત્ય દેશો અનામત જરૂરિયાતો બદલવાથી ટાળે છે, કારણ કે તે તાત્કાલિક લિક્વિડિટીની સમસ્યા ઊભી કરી શકે છે અથવા બેન્કોને ઓછો અનામત જથ્થો મળી શકે છે. આ દેશોએ તેમની નાણાકીય નીતિ અમલમાં મૂકવા માટે ઓપન-માર્કેટ ઓપરેશન્સનો ઉપયોગ કર્યો છે, જેમ કે માત્રાત્મક હળવા . યુ.એસ.માં રિઝર્વ રેશિયો ટ્રાન્ઝેક્શનલ ડિપોઝિટ માટે 10 ટકા અને ઘણા વર્ષો સુધી સમયની ડિપોઝિટ પરનો શૂન્ય ટકા નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.

ઊભરતાં બજારોમાં મોનેટરી પોલિસીમાં અનામત રેશિયોનો ઉપયોગ વધુ સામાન્ય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ચીનએ ફુગાવા સામે લડવાની રીત તરીકે અનામત જરૂરિયાતોનો ઉપયોગ કર્યો છે, કારણ કે તેમને વધારવાથી ઉપલબ્ધ નાણાં પુરવઠામાં ઘટાડો થાય છે. હકીકતમાં, ચીને 2007 અને 2010 માં ધિરાણ પ્રોત્સાહન અને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વૈશ્વિક નાણાકીય પતન દરમિયાન વ્યાપકપણે વ્યૂહરચનાનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

ચાલો એક દાખલો જોઈએ કે બેન્ક રિઝર્વ રેશિયો નાણાકીય નીતિને કેવી રીતે અસર કરે છે:

જો બેંક રિઝર્વ રેશિયો 10 ટકા છે, તો તેનો અર્થ એવો થયો કે 10 લાખ ડોલરની થાપણોમાં 10 મિલિયન ડોલરની અનામતોમાં 1 મિલિયન ડોલર હોવા જ જોઈએ, જેનો અર્થ એ થયો કે બેંક લોન્સના રૂપમાં માત્ર 9 મિલિયન ડોલર ઉપલબ્ધ છે. તેથી બેન્ક રિઝર્વ રેશિયોમાં ઘટાડો કરવાથી બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં ઉધાર લેવા માટે ઉપલબ્ધ નાણાંની રકમમાં વધારો થયો છે અને જ્યારે બેંક રિઝર્વ રેશિયોમાં વધારો થયો છે

નાણાકીય નીતિના સાધન તરીકે અનામત રેશિયોની અસરકારકતા ચર્ચાસ્પદ છે, પરંતુ ટૂંકાથી મધ્યમ ગાળા દરમિયાન તેનો બજાર પર ઓછામાં ઓછો મધ્યમ અસર છે તે અંગે કોઈ શંકા નથી. જોકે, યુ.એસ. અને અન્ય ઘણા વિકસિત બજારોમાં અનામત રેશિયોનો ઉપયોગ મોટેભાગે અપ્રસ્તુત બન્યો છે, કારણ કે રેગ્યુલેટર્સે તેમને સંખ્યાત્મક હળવા અને વધુ પરોક્ષ નીતિના સાધનોની તરફેણમાં છોડી દીધા છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપમાં 2008-2009 ની વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટી દરમિયાન આ વિકલ્પો વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાયા હતા.

સ્ટોક્સ અને બોન્ડ્સ પર અસરો

શેરો અને બોન્ડ્સ પર રિઝર્વ રેશિયોના ફેરફારની અસર મોટે ભાગે વ્યાજ દરોમાં ફેરફારના પરોક્ષ પરિણામ છે ઉચ્ચ વ્યાજદર બોન્ડધારકોને નુકસાન કરે છે કારણ કે વ્યાજ દરો બોન્ડ ભાવો સાથે વિપરીત છે.

શેરબજાર પણ ઊંચા વ્યાજદરને નકારાત્મક રીતે પ્રતિક્રિયા કરે છે કારણ કે તે કંપનીઓને ધિરાણ મેળવવા માટે વધુ મોંઘા બની જાય છે.

પરિણામે, અનામતની જરૂરીયાતો વધારવી સામાન્ય રીતે સ્ટોક્સ અને બોન્ડ બંનેને નુકસાન પહોંચાડે છે અને સામાન્ય રીતે શેરો અને બોન્ડ્સને મદદ કરે છે. ઉચ્ચ રિઝર્વ રેશિયો જરૂરિયાતો સામાન્ય રીતે ફુગાવાના સમય દરમિયાન આવે છે, જ્યારે નીચું અનામત જરૂરિયાતો ખાસ કરીને ડિફ્લેનેશનરી સમય દરમિયાન આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે સ્ટોક્સ પહેલાથી જ ઐતિહાસિક મૂલ્યો કરતાં વધારે હોય છે.

શેરબજારના કેટલાંક સેક્ટર રિઝર્વ રેશિયોમાં ફેરફાર માટે વધુ સંવેદનશીલ હોઇ શકે છે. સૌથી વધુ નોંધનીય છે કે, જ્યારે રિઝર્વ રેશિયો વધે છે ત્યારે ઓછા સંસાધનોમાં ઘટાડો થાય છે અને ઓછી વ્યાજની આવક પેદા કરે છે ત્યારે નાણાકીય સંસ્થાઓ ભોગવે છે. વિપરીત સાચું છે જ્યારે રિઝર્વ રેશિયો ઘટ્યો છે અને ધિરાણ અને વ્યાજ-નિર્માણ પ્રવૃત્તિઓ માટે વધુ મૂડી મુક્ત છે.

કેટલાક દેશો નાણાકીય સંસ્થાઓની બેંક રિઝર્વ રેશિયો પર વ્યાજ ચૂકવે છે, જે પ્રવર્તમાન વ્યાજ દરોને આધારે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ ફેડરલ રિઝર્વ 2015 ની રિકરરી પર 0.5% વ્યાજ દર ચૂકવે છે, જે ગુમાવેલી વ્યાજની આવક માટે બેંકોને વળતર આપે છે.

રોકાણકારોની બાબતો

ચીન જેવા નાણાકીય નીતિના સાધન તરીકે અનામત રેશિયોને નિયુક્ત કરતા એવા દેશોમાં રોકાણ કરતી વખતે આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોને ધ્યાનમાં રાખીને રિઝર્વ રેશિયોમાં ફેરફાર કરવો જોઈએ. ઘણી વાર, રોકાણકારો ફુગાવાના અંતર્ગત મેક્રોઇકોનોમિક વલણોને જોઈને બેન્ક રિઝર્વ રેશિયોમાં ફેરફારોની આગાહી કરી શકે છે. વધતા જતા ફુગાવો ધરાવતો દેશ રિઝર્વ રેશિયોમાં વધારો માટે જોખમમાં હોઈ શકે છે જ્યારે ડિફ્લેશન સાથેનો દેશ અનામત ગુણોત્તરની આવશ્યકતામાં ઘટાડો કરવા માટે હોઈ શકે છે.

રોકાણકારો આ જોખમો સામે રક્ષણ આપી શકે છે તેની ખાતરી કરીને તેમના પોર્ટફોલિયોને ઘણા જુદા જુદા દેશો અને પ્રદેશોમાં વૈવિધ્યીકૃત કરી શકાય છે. આ રીતે, એક દેશના રિઝર્વ રેશિયોમાં પ્રતિકૂળ ફેરફારથી સમગ્ર પોર્ટફોલિયોમાં નાટ્યાત્મક અસર નહીં થાય. રોકાણકારો એવા ક્ષેત્રોમાં તેમના સંપર્કમાં સ્થળાંતર કરવાનું વિચારી શકે છે કે જે અનામત રેશિયોથી ઓછો અસર કરે છે અને અતિસંવેદનશીલ હોય તેવા ક્ષેત્રોથી દૂર છે - જેવી કે નાણાકીય ક્ષેત્ર અને વ્યાપારી બેન્કો.