સેન્ટ્રલ બેન્ક મોનેટરી પોલિસી અને તેની અસર બજાર પર છે
આ પરિસ્થિતિઓમાં, રોકાણકારોને મધ્યસ્થ બેન્કો દ્વારા પુટ ઓપ્શનનો વિકલ્પ આપવામાં આવ્યો છે, કારણ કે તેમની પાસે કિંમત ફ્લોર છે. ઉદાહરણ તરીકે, વ્યાપક માર્કેટ ઇન્ડેક્સના શેર ધરાવતી રોકાણકાર પાસે મધ્યસ્થ બેંકની બાંયધરી હોય છે કે જે સ્ટોક 20 ટકાથી નીચે નહીં આવે, કારણ કે તે કર્યું, મધ્યસ્થ બેંક નીચા વ્યાજદર સાથે દરમિયાનગીરી કરશે ઇક્વિટી વેલ્યુએશન્સ સેન્ટ્રલ બેન્ક દ્વારા કોઈ વાસ્તવિક ગેરેંટી નહોતી, પરંતુ ઘણા બધા રોકાણકારો માટે પૂર્વવર્તી પૂરતી હતી.
સેન્ટ્રલ બેન્ક કેવી રીતે કામ કરે છે
સેન્ટ્રલ બેંકોએ તેમની નિકાલ પર વિવિધ સાધનો છે જે વ્યાજદરને પ્રભાવિત કરવા માટે રચવામાં આવે છે અને તેથી એસેટ્સના ભાવમાં અસર કરે છે. 2008 ની આર્થિક કટોકટીના કારણે , આ ટૂલ સેટમાં સંપત્તિની કિંમતોને સીધી રીતે પ્રભાવિત કરવા માટે રચવામાં આવેલા વિકલ્પોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. દાખલા તરીકે, યુ.એસ. ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા આર્થિક મંદી દરમિયાન મોર્ગેજ અને ટ્રેઝરીની ખરીદી કરવામાં આવી હતી જેનાથી મુશ્કેલીના સમયમાં ભાવમાં વધારો અને આ સંપત્તિની પ્રવાહિતામાં વધારો થયો.
મોનેટરી પોલિસીમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સૌથી સામાન્ય સાધનોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
- નાણાં પુરવઠો મધ્યસ્થ બેન્કો નાણાંકીય પુરવઠામાં વધારો કરવા અથવા ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન તરીકે ઓળખાય છે તે નાણાંના પુરવઠાને ઘટાડવા માટે તેમને વેચવા માટે સરકારી બોન્ડ્સ ખરીદી શકે છે. મની સપ્લાયમાં ફેરફાર, બદલામાં, ઇન્ટરબેન્ક વ્યાજ દરો પર અસર કરે છે.
- વ્યાજદર. સેન્ટ્રલ બેંકો સીધા વ્યાજ દરો સેટ કરી શકે છે, જેમ કે યુ.એસ. રાતોરાત બૅન્ક ધિરાણ દર, નાણાંની માંગ પર નિયંત્રણ. ઊંચી વ્યાજ દરો સામાન્ય રીતે નીચી વ્યાજ દરો માટે ઓછી માંગ અને ઊલટું સમાન હોય છે.
- બેન્ક અનામત મધ્યસ્થ બેન્કો મની જથ્થાને વેપારી કરી શકે છે જે વેપારી બેન્કોને અનામત તરીકે રાખવી જોઇએ, જેનાથી નાણાંની આયાતને પરોક્ષ રીતે પ્રભાવિત કરવામાં આવે છે. ઉચ્ચ અનામત રેશિયો નીચા અનામત રેશિયો માટે મની સપ્લાય અને ઊલટું ઘટાડે છે.
- ક્વોન્ટિટેટિવ સરળ. મધ્યસ્થ બેંકોએ નાણાકીય આધારને વધારવા માટે સીધી ખરીદીની ચોક્કસ સંપત્તિની ખરીદી કરી છે અને અન્યથા અતરલ બજારોમાં પ્રવાહિતા પુનઃસ્થાપિત કરી છે, જેમ કે 2008 અને 2009 માં અમેરિકામાં ગીરો માટેનું બજાર.
નૈતિક જોખમો અને અન્ય મુદ્દાઓ
ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ દ્વારા વ્યાજ દરોને પ્રભાવિત કરીને ફુગાવાને અંકુશમાં રાખવા મધ્યસ્થ બેન્કોને ઐતિહાસિક રીતે સોંપવામાં આવી છે. પરંતુ તાજેતરમાં, ઘણા મધ્યસ્થ બેન્કોએ આર્થિક વૃદ્ધિ, રોજગારી અને નાણાંકીય સ્થિરતાને બદલે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે તેમના આદેશોનું વિસ્તરણ કર્યું છે. 2008 ના આર્થિક કટોકટી પછીનો પરિણામ આર્થિક વૃદ્ધિને ઉત્તેજન આપવા અને સમગ્ર વિશ્વમાં ઘણા દેશોમાં રોજગારીના દરમાં સુધારો કરવા માટે રચાયેલ નીચા વ્યાજ દરો છે.
સમસ્યા એ છે કે આ આદેશ એકબીજા સાથે ક્યારેક વિરોધાભાસ ઉભી કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, નીચા વ્યાજ દરોએ ઘણા દેશોમાં દેવું વધારી દીધો છે, કારણ કે કંપનીઓ અને ગ્રાહકોને વધુ દેવું લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. સસ્તાં રોકડ સાથે બજારનું પૂરવઠાનું પણ એક સમસ્યા બની શકે છે જ્યારે આર્થિક વૃદ્ધિના વળતર પછીથી વધુ મૂડી ઝડપથી ફુગાવો તરફ દોરી જાય છે, જ્યાં સુધી તે સમયસર ફેશનમાં વ્યાજ દરો વધારતા નથી.
સેન્ટ્રલ બેંક મૂકે પણ નૈતિક ખતરો બની શકે છે કારણ કે બજારના સહભાગીઓ સંલગ્ન ખર્ચોનો ભોગ બનશે તે જાણીને વધુ જોખમ લેશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો મધ્યસ્થ બેન્કે દર વખતે 15% બજારમૂલ્ય નાણાકીય નીતિ અમલમાં મૂકે છે, બજારમાં રોકાણકારો વધુ જોખમ લેશે કે તેઓ મોનેટરી પોલિસી દ્વારા બચાવવામાં આવશે. અને આખરે, આ સમસ્યાઓ બજારમાં અંદર અસ્થિરતા ઊભી કરી શકે છે.
મોનેટરી પોલિસીની સીમાઓ
2008 ના વૈશ્વિક આર્થિક કટોકટીના પરિણામે આર્થિક નીતિઓની મર્યાદાઓ અંગેની ચિંતાઓને કારણે અર્થતંત્ર પર અસર પડી છે. ઓછા વ્યાજદર અને બોન્ડ ખરીદના કાર્યક્રમોના લાંબા ગાળા સાથે, અર્થતંત્રને ઉત્તેજીત કરવા અને ઇક્વિટી ભાવમાં વધારો કરવા માટે કેન્દ્રિય બેન્કોમાં ઓછા પગલાં ઉપલબ્ધ હોઈ શકે છે.
ખાસ કરીને, 2008 ના નાણાકીય કટોકટીને પગલે યુ.એસ.માં બે ટકાની લક્ષ્યાંક દર કરતાં અથવા તેનાથી ઉપર ફુગાવાને ઉત્તેજીત કરવાની અસમર્થતા રહી છે.
ફુગાવાના અભાવને કારણે ઘણા અર્થશાસ્ત્રીઓ ચિંતિત છે કે આર્થિક રિકવરી એકસરખી રીતે ફેલાયેલી નથી અને દરેકને ફાયદાકારક છે. રોકાણકારો માટે, આનો અર્થ એવો થાય છે કે લાંબા ગાળાના ફાયદાકારક અસરો ટકાઉ વસૂલાત કરતાં ઓછી હોય છે જેમાં ફુગાવાની તંદુરસ્ત માત્રાનો સમાવેશ થાય છે.